Njëzet e pesë vjet pas sulmeve terroriste ndaj Qendrës Botërore të Tregtisë dhe Pentagonit, si dhe rrëzimit të fluturimit 93 të United Airlines, teoritë konspirative për atë që ndodhi më 11 shtator 2001 vazhdojnë të qarkullojnë.
Edhe gjatë ditëve të para pas sulmeve, kur ende po dilte tym nga rrënojat e Qendrës Botërore të Tregtisë dhe Pentagonit dhe nga vendi ku u rrëzua fluturimi 93, nisën të shfaqeshin teori që fajësonin aktorë të tjerë përveç Al-Kaedës.
Pretendimet ndryshonin. Disa pretendonin se sulmet ishin një “komplot i brendshëm”, se Kullat Binjake ishin rrëzuar nga eksplozivë të vendosur paraprakisht dhe jo nga përplasja e avionëve, se Pentagoni ishte goditur nga një raketë dhe jo nga një avion, apo se administrata e George W. Bushit i kishte ditur paraprakisht sulmet dhe nuk kishte ndërhyrë. Një tjetër teori pretendonte se Izraeli kishte organizuar sulmet si një operacion “false flag”.
Asnjëra prej këtyre teorive nuk është vërtetuar. Disa prej tyre janë të pabazuara në mënyrë të dukshme, ndërsa disa të tjera riprodhojnë edhe narrativa të vjetra antisemitike.
Fakti që teori të tilla vazhdojnë të qarkullojnë tregon se ato nuk janë zhdukur me kalimin e kohës. Madje, disa figura të njohura publike kanë kontribuar në përhapjen e dyshimeve rreth versionit të pranuar të ngjarjeve.
Ekzistojnë shumë libra dhe studime që shpjegojnë pse njerëzit besojnë në teoritë konspirative. Është e vërtetë se komplote reale kanë ekzistuar gjatë historisë. Individë dhe qeveri kanë komplotuar, kanë gënjyer dhe kanë fshehur veprime të paligjshme. Megjithatë, fakti që komplote të tilla kanë ndodhur nuk do të thotë se çdo teori konspirative është e vërtetë.
Disa teori mund të duken të padëmshme, si pretendimi se Toka është e sheshtë apo se zbarkimi në Hënë ishte realizuar në një studio filmike.
Por teoritë konspirative rreth sulmeve të 11 Shtatorit kanë pasoja më serioze. Ato mund të minojnë besimin në institucionet demokratike, të fajësojnë grupe të pafajshme dhe të largojnë vëmendjen nga shkaqet dhe autorët realë të sulmeve.
Nëse teoritë e tilla nuk kundërshtohen me fakte, ato mund të vazhdojnë të përhapen, veçanërisht përmes rrjeteve sociale dhe te brezat e rinj.
Më poshtë janë 10 burime që shqyrtojnë dhe hedhin poshtë disa nga teoritë më të njohura konspirative për 11 Shtatorin. Lista përfshin tre libra dhe raporte, dy artikuj, katër dokumentarë dhe një emision radiofonik.
Libra dhe raporte
Raporti përfundimtar i Komisionit të 11 Shtatorit. Çdo përpjekje për të kuptuar atë që dihet për sulmet e 11 Shtatorit duhet të nisë me raportin e Komisionit Kombëtar për Sulmet Terroriste ndaj Shteteve të Bashkuara, i njohur si Komisioni i 11 Shtatorit.
Komisioni, i krijuar nga Kongresi dhe presidenti George W. Bush, shqyrtoi mënyrën se si ndodhën sulmet dhe rekomandoi masa për parandalimin e sulmeve të ngjashme në të ardhmen.
Raporti përfundimtar, i publikuar në korrik 2004, paraqet një tablo shqetësuese të mungesës së përgatitjes së qeverisë amerikane, pavarësisht paralajmërimeve në rritje gjatë verës së vitit 2001 se Al-Kaeda po planifikonte një sulm ndaj SHBA-së.
Raporti tregon se për të shpjeguar sulmet nuk është e nevojshme të besohet në një komplot. Vetë dështimet institucionale para sulmeve janë mjaft alarmante.
Demaskimi i miteve të 11 Shtatorit: Pse teoritë konspirative nuk qëndrojnë përballë fakteve – Popular Mechanics (2006). Në vitin 2005, revista Popular Mechanics publikoi një artikull që shqyrtonte dhe kundërshtonte disa nga teoritë konspirative rreth 11 Shtatorit. Për shkak të interesimit të madh, materiali u zgjerua më pas në një libër.
Publikimi trajton rreth 20 nga pretendimet më të përhapura të mbështetësve të teorive alternative për 11 Shtatorin. Argumentet kundër këtyre pretendimeve mbështeten në intervista me dëshmitarë, zyrtarë ushtarakë, inxhinierë dhe ekspertë të tjerë.
Raportet e hetimit federal për ndërtesat dhe zjarrin në katastrofën e Qendrës Botërore të Tregtisë – NIST. Për ata që janë të interesuar në aspektin teknik të shembjes së Kullave Binjake, Instituti Kombëtar për Standardet dhe Teknologjinë (NIST) ka publikuar një seri raportesh shkencore mbi katastrofën.
Raportet shqyrtojnë ndikimin e avionëve dhe zjarret pas përplasjes, si dhe mënyrën se si këta faktorë ndikuan në shembjen e ndërtesave. Përfundimet e hetimit nuk mbështesin teorinë se kullat u rrëzuan përmes një shpërthimi të kontrolluar.
ARTICLES
10 teori konspirative për 11 Shtatorin që vazhdojnë të qarkullojnë” – Snopes (2024). Faqja e verifikimit të fakteve Snopes ka shqyrtuar një sërë thashethemesh dhe teorish konspirative që lidhen me sulmet e 11 Shtatorit.
Ndër pretendimet e trajtuara janë ideja se Nostradamusi kishte parashikuar sulmet e Al-Kaedës, pretendimi se mijëra izraelitë mungonin në mënyrë misterioze nga Qendra Botërore e Tregtisë atë ditë dhe pretendimi se një agjent i CIA-s kishte pranuar para vdekjes se kishte hedhur në erë Kullat Binjake.
“Teoritë më të mëdha konspirative për 11 Shtatorin, të demaskuara” – Sky History UK. Ky artikull ofron një përmbledhje të shkurtër të disa prej teorive më të njohura konspirative për 11 Shtatorin.
Ndër pretendimet e shqyrtuara janë ideja se dy avionë nuk mund të kishin shkaktuar shembjen e Qendrës Botërore të Tregtisë, pretendimet për mungesë të mbetjeve të avionit në Pentagon dhe teoria se fluturimi 93 i United Airlines ishte rrëzuar nga një avion tjetër.
Dokumentarë dhe materiale video
“Demaskimi i teorive për bombat në 11 Shtator” – NOVA/PBS (2006). Një nga teoritë më të përhapura pretendon se avionët që u përplasën me Kullat Binjake nuk mund të kishin shkaktuar shembjen e tyre dhe se ndërtesat ishin rrëzuar përmes eksplozivëve të vendosur paraprakisht.
Dokumentari i NOVA shqyrton këtë pretendim dhe interviston Shyam Sunder, hetuesin kryesor të NIST-it për shembjen e Kullave Binjake.
“Përgënjeshtrimi i të gjitha teorive kryesore konspirative për 11 Shtatorin” – American September (2025). Në rreth 27 minuta, ky dokumentar shqyrton pesë nga teoritë më të njohura konspirative rreth 11 Shtatorit, përfshirë pretendimin se administrata e Bushit kishte planifikuar sulmet ose i kishte ditur paraprakisht dhe i kishte lejuar të ndodhnin.
“Pesë teoritë më të mëdha konspirative për 11 Shtatorin, të demaskuara përfundimisht” – JOE Features (2021). Videoja trajton pesë teori të përhapura, përfshirë pretendimin se karburanti i avionëve nuk mund të shkrijë trarët prej çeliku, teorinë e shpërthimeve të kontrolluara në Kullat Binjake dhe pretendimin se Pentagoni ishte goditur nga një raketë dhe jo nga një avion.
“Ky simulim kompjuterik shpjegon se si u shembën Kullat Binjake” – Smithsonian Channel (2015). Për ata që nuk duan të lexojnë raporte teknike, kjo video përdor një simulim kompjuterik për të shpjeguar se si përplasja e dy avionëve të pasagjerëve dhe zjarret pasuese mund të çonin në shembjen e Kullave Binjake.
Radio
“Teoritë konspirative dhe sulmet terroriste të 11 Shtatorit” – On Point/WBUR (2011). Emisioni radiofonik On Point, i prodhuar nga radioja publike amerikane WBUR, i kushtoi një episod teorive konspirative rreth 11 Shtatorit.
Programi shqyrton disa nga teoritë më të njohura, arsyet pse ato janë tërheqëse për disa njerëz dhe mënyrën se si vazhdojnë të qarkullojnë edhe përballë provave të shumta që i kundërshtojnë ato. Episodi zgjat rreth 46 minuta.
Adapted from the article by Council on Foreign Relations (Këshilli për Marrëdhënie me Jashtë) – CFR