Një studim i ri nga MIT Media Lab tregon se përdorimi i inteligjencës artificiale për verifikimin e lajmeve mund të ketë një efekt paradoksal. Ndërsa modelet si ChatGPT, Claude dhe Gemini i ndihmojnë përdoruesit të identifikojnë më saktë lajmet e rreme në momentin e përdorimit, mbështetja e vazhdueshme tek ato mund të dobësojë aftësinë për ta dalluar vetë dezinformimin. Sipas të dhënave të cituara në studim, një në pesë adoleshentë në SHBA përdor rregullisht modele gjuhësore për të marrë lajme, ndërsa një në katër të rinj të rritur i ka përdorur të paktën një herë për këtë qëllim.
Në studim morën pjesë 67 persona, të cilët për katër javë vlerësuan tituj dhe imazhe lajmesh, me dhe pa ndihmën e IA-së. Kur përdornin chatbot-in, pjesëmarrësit ishin 21 për qind më të saktë në identifikimin e lajmeve të rreme. Megjithatë, në javën e katërt, kur duhej të vlerësonin informacionin pa ndihmën e AI-së, performanca e tyre ra me 15 pikë përqindjeje krahasuar me nivelin para fillimit të studimit. Studiuesit e lidhin këtë me “paradoksin e varësisë nga IA” dhe me fenomenin e “deskilling” ose delegimit të aftësive njohëse te teknologjia, i ngjashëm me mënyrën se si përdorimi i vazhdueshëm i GPS-it mund të ndikojë në aftësinë njerëzore për orientim.
Hulumtimi identifikoi edhe përdorues që gradualisht kaluan nga një rol aktiv në verifikimin e informacionit në një rol pasiv, duke pranuar udhëzimet e IA-së. Studiuesit paralajmërojnë se ky problem mund të jetë veçanërisht i rëndësishëm gjatë ngjarjeve të shpejta dhe emocionalisht të ngarkuara, kur modelet e IA-së mund të prodhojnë gabime ose të mbështeten në përmbajtje njerëzore të pasaktë dhe të njëanshme. Për më tepër, disa pjesëmarrës mendonin se aftësia e tyre për të dalluar dezinformimin ishte përmirësuar, ndonëse rezultatet e testimit tregonin të kundërtën.
Sipas studiuesve, zgjidhja është përdorimi i IA-së si “trajner”, dhe jo si “mbështetje” që zëvendëson procesin e të menduarit. Sistemet që japin drejtpërdrejt përgjigje mund të krijojnë më shumë varësi, ndërsa ato që përdorin pyetje udhëzuese dhe e nxisin përdoruesin të analizojë provat mund të kontribuojnë në zhvillimin e aftësive të pavarura. Për këtë arsye, autorët theksojnë nevojën për një formë të re të “AI literacy”, veçanërisht në shkolla dhe universitete, në mënyrë që përdoruesit të mësojnë jo vetëm si ta përdorin AI-në, por edhe kur duhet të mbështeten te gjykimi dhe verifikimi i tyre.
Burimi: mit.edu