Përgatiti: Festim Rizanaj
Gjatë periudhës 9–14 shkurt, nga monitorimi i keqinformimit në media dhe media sociale rezulton se kanë dominuar lajmet e rreme, të cilat janë shpërndarë kryesisht përmes rrjeteve sociale dhe faqeve të dyshimta në internet, duke synuar manipulimin e opinionit publik dhe krijimin e konfuzionit rreth zhvillimeve politike dhe shoqërore.
Gjatë periudhës 9–14 shkurt, nga monitorimi i mediave dhe mediave sociale rezulton se lajmet e rreme janë publikuar kryesisht në rrjetin social Facebook dhe kanë trajtuar tema politike dhe ndërkombëtare. Këto përmbajtje kanë përfshirë pretendime për deklarata të paqena të analistit amerikan Daniel Serwer dhe ish-zyrtarit amerikan Derek Chollet lidhur me zhvillimet politike në Kosovë, si dhe një video të manipuluar ku pretendohet se Elisa Spiropali kishte deklaruar për “Top Channel” se Vjosa Osmani dhe Edi Rama i kanë bërë puç kryeministrit Albin Kurti, ndërsa audioja rezulton e gjeneruar me inteligjencë artificiale. Po ashtu është shpërndarë edhe një pretendim i rremë se në Spanjë ekziston një ligj që dënon me deri në pesë vjet burg fyerjen e Profetit Muhamed apo mosrespektimin e Kuranit, i shoqëruar me një imazh të manipuluar të Pedro Sánchez. Këto raste tregojnë se lajmet e rreme janë fokusuar kryesisht në manipulimin e deklaratave të figurave publike dhe në përdorimin e materialeve të manipuluara për të krijuar perceptime të rreme te publiku.
Gjatë kësaj periudhe janë identifikuar edhe raste të përmbajtjeve të paverifikuara dhe përmbajtjeve tw paverifikuar/dezinformatë që janë shpërndarë kryesisht në rrjetin social Facebook. Njëra prej tyre përfshin një video të vjetër nga viti 2019, e realizuar gjatë samitit të G20 në Kanada, ku pretendohet se presidenti amerikan Donald Trump refuzon t’ia shtrëngojë dorën kryeministrit spanjoll Pedro Sánchez. Verifikimi tregon se videoja është e nxjerrë jashtë kontekstit, pasi pak sekonda më herët dy liderët shihen duke u përshëndetur me shtrëngim duarsh. Një rast tjetër lidhet me një fotografi të vjetër të kryeministrit të Kosovës Albin Kurti, për të cilën pretendohej se dëshmonte për takime me vajzën e ish-ministrit serb Zoran Sokoloviq gjatë regjimit të Slobodan Milošević. Megjithatë, verifikimi nuk ka gjetur prova që e mbështesin këtë pretendim; përkundrazi, persona që shfaqen në fotografi kanë sqaruar se ajo paraqet një grup studentësh shqiptarë gjatë një udhëtimi në Danimarkë. Këto raste tregojnë përdorimin e përmbajtjeve të vjetra ose të nxjerra jashtë kontekstit për të krijuar narrativa të rreme politike.
Janë identifikuar edhe raste mashtrimi dhe mashtrim/lajme të rremë që lidhen me përdorimin e përmbajtjeve të krijuara me inteligjencë artificiale. Një imazh i publikuar në Facebook nga faqja “Lajme Nga Bota” pretendonte se paraqiste sulmet e Iranit mbi Tel Aviv si hakmarrje për një sulm amerikan-izraelit ndaj Tehran. Megjithatë, verifikimet tregojnë se imazhi është i gjeneruar me inteligjencë artificiale, gjë që vërtetohet nga analiza në platforma të specializuara dhe nga deformimet vizuale në fotografi. Po ashtu, në Facebook është shpërndarë një video nga faqja “Universal”, ku pretendohej se një deputet shqiptar në një kanton të Switzerland u bënte thirrje shqiptarëve në Kosovë dhe diasporë që të mos e mbështesin kryeministrin Albin Kurti. Verifikimi ka treguar se personi në video nuk është deputeti i pretenduar dhe se videoja është krijuar me inteligjencë artificiale, duke e bërë përmbajtjen mashtruese.
Përmbajtje e paverifikuar
Është publikuar një video-përmbajtje e cila pretendon të paraqesë raportet aktuale mes ShBA-së dhe Spanjës. Mirëpo, hibrid.info ka gjetur se e njëjta përmbajte është e vjetër, më saktësisht e vitit 2019, e bërë gjatë samitit të G20-tës në Otava të Kanadasë. Nga ky samit ku shihet presidenti Donald Trump dhe kryeministri spanjoll, Pedro Sanchez, pretendohet se lideri amerikan refuzon t’ia shtrëngojë dorën atij spanjoll. Por, videoja e publikuar, përpos që nuk është aktuale, nuk paraqet situatën reale, pasi pak sekonda para atij momenti, dyshja Trump-Sanchez shihen duke ia shtrënguar dorën njëri-tjetrit, por që në pamjet e publikuara në rrjetet sociale, ai moment nuk shihet (ose është prerë komplet ose nuk shihet si pasojë e vendosjes së kamerës). (këtu)
Përmbajtje e paverifikuar/Dezinformatë
Në rrjetin social Facebook nga një medium është publikuar një fotografi e vjetër ku shihet kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, në një tavolinë me dhjetë persona të tjerë. Postimi pretendon se fotografia dëshmon për takime të Kurtit me vajzën e Zoran Sokoloviq, ish-ministër i Punëve të Brendshme në Serbi gjatë regjimit të Slobodan Milošević. Pas verifikimit të fakteve, hibrid.info nuk ka gjetur prova që konfirmojnë këtë pretendim. Artikulli bazohet në një postim në Facebook të një llogarie me emrin “Ylber Lipa”, i cili postim nuk është gjetur gjatë verifikimit. Gjithashtu, persona që pretendojnë se ndodhen në këtë fotografi kanë reaguar duke mohuar pretendimet dhe duke sqaruar se imazhi paraqet një grup studentësh shqiptarë gjatë një udhëtimi në Danimarkë. (këtu)
Lajm i rremë
Në mediat sociale Facebook kanë qarkulluar përmbajtje ku paraqiten deklarata që pretendohet se janë thënë nga Daniel Serwer, profesor në Universitetin Johns Hopkins. Pas verifikimit të fakteve, nuk është gjetur asnjë dëshmi që këto deklarata të jenë bërë apo publikuar në media kredibile apo në burime të verifikueshme. Kërkimet në internet (Google) me pjesë të deklaratave të pretenduara nuk kanë shfaqur asnjë raportim nga media të besueshme që do të konfirmonte se ato janë thënë nga Serwer. Gjithashtu, deklarata të tilla nuk janë gjetur as në blogun e tij “Peacefare”. (këtu)
Në median sociale Facebook është publikuar një përmbajtje ku pretendohet se Derek Chollet, ish-zyrtar amerikan që ka shërbyer në administratat e presidentëve Obama dhe Biden, ka deklaruar se “Kryeministri Kurti është kyç për të ardhmen”. Pas verifikimit të fakteve, hibrid.info nuk ka gjetur asnjë burim kredibil që konfirmon se një deklaratë e tillë është bërë nga Chollet. Kërkimet në internet (Google), si dhe kontrolli në llogarinë e tij në platformën “X”, nuk kanë shfaqur ndonjë raportim apo postim që dëshmon se ai ka dhënë një vlerësim të tillë për kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti. (këtu)
Në media sociale është pretenduar se ish-ministrja për Evropën dhe Punët e Jashtme të Shqipërisë, Elisa Spiropali, ka thënë për “Top Channel” se presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, me kryeministrin e Shqipërisë, Edi Rama, i kanë bërë puç kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti. Nuk ekziston një deklaratë e tillë në platformat e “Top Channel”. Verifikimet kanë treguar po ashtu se audioja në videon që qarkullon në rrjete sociale është e gjeneruar me inteligjencë artificiale. (këtu)
Në rrjetet sociale është shpërndarë një imazh i Pedro Sánchez me Kuran në dorë, duke pretenduar se në Spanjë është miratuar një rregull i ri sipas të cilit kushdo që fyen Profetin Muhamed ose nuk respekton Kuranin dënohet me deri në 5 vjet burg. Verifikimi tregon se imazhi është i manipuluar dhe pretendimi është i pavërtetë; një ligj i tillë nuk ekziston në Spanjë, ndërsa Kodi Penal i Spanjës parashikon vetëm gjoba për ofendimin e ndjenjave fetare, jo 5 vjet burg. (këtu)
Mashtrim
Imazhi i publikuar nga llogaria në Facebook “Lajme Nga Bota” më 10 mars, që pretendon të tregojë sulmet e Iranit mbi Tel Aviv si hakmarrje për një sulm amerikan-izraelit ndaj Teheranit, është i gjeneruar me inteligjencë artificiale. Këtë e sugjerojnë verifikimet në platforma të specializuara, si dhe disa deformime vizuale dhe elemente të pazakonta në imazh. (këtu)
Mashtrim/Lajm i rremë
Pretendohet se një deputet shqiptar në një kanton të Zvicrës u bën thirrje shqiptarëve në Kosovë dhe diasporë që të mos e mbështesin kryeministrin Albin Kurti, përmes një videoje të publikuar nga faqja në Facebook “Universal”. Megjithatë, verifikimi tregon se personi në video nuk është deputeti shqiptar në Zvicër dhe se videoja është krijuar me inteligjencë artificiale. (këtu)