Përgatiti: Festim Rizanaj
Gjatë vitit 2025, peizazhi informativ në Kosovë u karakterizua nga një rritje e sofistikuar e dezinformimit, e nxitur veçanërisht nga zgjedhjet parlamentare dhe ato lokale. Përdorimi i metodave të reja teknologjike dhe riaktivizimi i taktikave të vjetra krijuan mjedis kompleks sfidues për audiencën. Më poshtë janë detajuar gjashtë fenomenet kryesore
Sondazhet e rreme dhe manipulimi i opinionit gjatë zgjedhjeve
Gjatë vitit 2025, një nga fenomenet më dominuese ishte përhapja e sondazheve dhe exit-polleve të rreme, sidomos gjatë fushatës për zgjedhjet lokale të 12 tetorit dhe asaj për zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 28 dhjetorit. Nga data 13 shtator deri më 12 tetor, u identifikuan gjithsej 28 pretendime të rreme që paraqitnin matje të opinionit publik, ku 26 ishin sondazhe fiktive dhe dy ishin exit-polle të publikuara në ditën e votimit. Këto përmbajtje u shpërndanë masivisht në Facebook (23 raste) dhe TikTok (4 raste), duke prekur garën në 14 komuna të ndryshme si Prishtina, Prizreni dhe Gjilani. Ndërkaq në prag të zgjedhjeve të dhjetorit, më shumë se 50 publikime u bënë me pretendimin e rremë se paraqesin sondazhe. Ato morën shikueshmëri milionëshe në media sociale, me hapësirë të theksuar në TikTok.
Karakteristika kryesore e këtyre manipulimeve ishte mungesa totale e metodologjisë shkencore ose atribuimi i sondazheve kompanive që nuk ekzistonin fare. Në disa raste, dezinformuesit përdorën emra të kompanive prestigjioze amerikane për t’u dhënë besueshmëri të rreme shifrave të sajuara që favorizonin kandidatë të caktuar. Ky trend u vërejt edhe para zgjedhjeve parlamentare të 9 shkurtit, ku në TikTok u ripublikuan sondazhe të vjetra të zgjedhjeve të kaluara duke i paraqitur si aktuale për të krijuar perceptime të gabuara mbi mbështetjen e subjekteve politike.
Përdorimi i Inteligjencës Artificiale (AI) dhe Deepfake
Viti 2025 përjetoi ndryshim të rëndësishëm në përdorimin e Inteligjencës Artificiale për prodhimin e dezinformatave, ku u krijuan kronika televizive të rreme që imitonin mediat profesionale. Llogari si “PaFiltraNews” në TikTok përdorën aplikacione si “Sora” për të gjeneruar prezantues lajmesh që lexonin tekste politike të njëanshme, duke arritur mbi 200 mijë shikime. Këto video shpesh paraqisnin intervista të sajuara me mërgimtarë në aeroporte ose pamje të kolonave të gjata me vetura, me qëllim që të sugjerohej një mobilizim masiv i diasporës në mbështetje të një subjekti të caktuar politik.
Përveç videove, AI u përdor gjerësisht për “engagement bait” përmes imazheve emocionale të fëmijëve apo të moshuarve. Faqe si “NKosovë” dhe “Express Aktiv” publikuan fotografi të fëmijëve të porsalindur me mbishkrime prekëse si “Jam 45 vjeç dhe sot u bëra baba”, të cilat morën mijëra pëlqime dhe komente nga përdoruesit që nuk e dallonin natyrën artificiale të imazhit. Kjo taktikë u përdor për të rritur artificialisht audiencën dhe dukshmërinë e faqeve përmes algoritmit të Facebook-ut, duke i ekspozuar përdoruesit ndaj përmbajtjeve që nxisin emocione të forta.
Aktivizimi i faqeve pasive dhe dhomat e jehonës
Një trend tjetër i sofistikuar ishte riaktivizimi i faqeve “zombie” në Facebook, të cilat kishin qenë joaktive për muaj apo vite dhe u “zgjuan” papritmas para zgjedhjeve. Faqja “Në Kohë” me mbi 416 mijë ndjekës u riaktivizua pas gjashtë muajsh heshtjeje, ndërsa faqe të tjera si “Kosova e Re” publikuan afro 200 postime politike brenda një periudhe të shkurtër. Pas përfundimit të zgjedhjeve, shumë nga këto faqe ndryshuan tematikë, duke kaluar në përmbajtje argëtuese si “Big Brother Vip Albania” për të mbajtur audiencën e mbledhur.
Paralelisht, u forcua fenomeni i “dhomave të jehonës” (echo chambers) në grupe të mbyllura si “Gjilani Sot” apo “Pulsi i Llapit”. Këto hapësira virtuale funksionuan si rrethe të mbyllura informacioni ku përdoruesit ekspozoheshin vetëm ndaj materialeve që përforconin bindjet e tyre, duke krijuar përshtypjen e rreme se “e gjithë shoqëria mendon njësoj”. Kjo praktikë e thelloi polarizimin politik dhe e dëmtoi hapësirën e debatit të lirë, duke i orientuar votuesit drejt informacioneve të selektuara dhe shpesh të manipuluara.
Rikthimi i keqinformatave të vjetra në kohë zgjedhjesh
Gjatë periudhave parazgjedhore të vitit 2025, u vërejt fenomen i theksuar i rikthimit në qarkullim të përmbajtjeve të rreme ose mashtruese nga e kaluara, të cilat u paraqitën në kontekste të reja politike. Llogari të ndryshme në media sociale rishpërndanë pretendime të rreme të vitit 1998 ndaj Albin Kurtit lidhur me SHBA-në dhe Rugovën, si dhe deklarata të sajuara të presidentit serb Aleksandar Vuçiq mbi bashkëpunimin me opozitën kosovare, të cilat ishin trajtuar si të pasakta edhe më parë. Po ashtu, u rikthyen thënie të paqena të presidentit kroat Zoran Millanoviq që qarkullonin që nga viti 2023, duke synuar të ndikojnë në opinionin publik përmes riciklimit të narrativave që ishin provuar si të rreme vite më parë.
Ky proces i përsëritjes së dezinformatave lidhet me atë që njihet si Efekti i Ndikimit të Vazhdueshëm (CIE), ku perceptimet e individëve vazhdojnë të ndikohen nga informacioni fillestar edhe pasi ai të jetë korrigjuar. Gjatë zgjedhjeve lokale, u përdorën video-materiale të vjetra të analistëve për të simuluar mbështetje aktuale për kandidatë si Përparim Rama, si dhe u rishpërndanë sekuenca të shkëputura nga fjalimet e vitit 2014 në Kuvend për t’i nxjerrë deklaratat politike krejtësisht jashtë kontekstit. Këto taktika, të cilat janë hasur edhe në vende si Kanadaja, synojnë të shfrytëzojnë lidhjet e forta të informatave të vjetra me modelet mendore të votuesve për të krijuar konfuzion në prag të votimeve të reja.
Mashtrimet financiare dhe keqpërdorimi i identiteteve
Viti 2025 pa një rritje të skemave mashtruese me patundshmëri në Instagram dhe TikTok, ku ofroheshin shtëpi dhe apartamente me çmime joreale. Llogari si “real_estate.kosova” reklamonin banesa në Prishtinë për 41 mijë euro, ndërsa llogari të tjera paraqisnin vila në Brazil si prona në Durrës për 150 mijë euro. Këto mashtrime synonin të vishnin të dhëna personale ose pagesa paraprake nga qytetarët, duke përdorur imazhe të vjedhura nga agjenci reale jashtë vendit.
Një tjetër skemë e përhapur përfshin faqe që imitojnë kompani të njohura si “Mega Mall”, “Viva Fresh Store.fans” apo “ETС – Kosovo”, të cilat premtojnë shpërblime të mëdha si vetura “Volkswagen Tiguan 2025” ose produkte me çmime simbolike. Përdoruesve u kërkohet të regjistrohen përmes linqeve që dërgojnë në domaine të dyshimta si “myfreesites.net”, të cilat nuk kanë asnjë lidhje me kompanitë reale. Këto faqe përdorin fotografi të qendrave tregtare të huaja, si ajo në Bukuresht, për të krijuar një iluzion besueshmërie te përdoruesit shqiptarë.
Një tjetër fenomen i rëndë ishte keqpërdorimi i identitetit të foshnjave të sëmura për të mbledhur fonde në mënyrë mashtruese. Llogari si “Rena Capo” shpërndanë në dhjetëra grupe në Facebook fotografi të fëmijëve të sëmurë, të cilat fotografi rezultuan se ishin marrë nga një fondacion bamirës rus (“Vera v detstvo”) që nga vitet 2020/21 49-52. Mashtruesit apelonin te ndjeshmëria njerëzore dhe shpesh justifikonin mungesën e transparencës financiare me pretendime emocionale se ishin në spital dhe nuk kishin kohë për detaje.
Narrativat e jashtme dhe etiketimi politik
Rrjetet sociale u shfrytëzuan për shpërndarjen e narrativave negative kundër shqiptarëve, kryesisht nga llogari në platformën X (si “VukFeNix”). Këto llogari publikuan video të krimeve në vende të ndryshme të Evropës, duke pretenduar rrejshëm dhe pa asnjë provë se autorët ishin shqiptarë. Këto dezinformata u amplifikuan më pas përmes kanaleve në Telegram dhe domaineve propagandistike ruse si “Pravda”, me qëllim përhapjen e një diskursi negativ ndërkombëtar.
Brenda vendit, u vërejt rritja e praktikës së politikanëve për t’i etiketuar raportimet e sakta si “lajme të rreme” apo “dezinformata” me qëllim delegjitimimin e mediave. Ky dimension retorik u përdor për të krijuar dyshim dhe konfuzion te publiku duke minuar besimin në burimet autentike të informacionit. Gjithashtu, pati një rikthim të keqinformatave të vjetra, si deklarata të manipuluara të Albin Kurtit nga viti 1998 apo video të nxjerra jashtë kontekstit nga viti 2014, të cilat u rishpërndanë gjatë fushatave të vitit 2025.
Manipulimi i motorëve të kërkimit (Google)
Një fenomen i ri dhe teknikisht i sofistikuar ishte shfaqja e lajmeve të rreme për Kosovën direkt në rezultatet e kërkimit në Google. Dezinformuesit përdorën domaine të huaja (si “isna.ir” nga Irani ose “24tv.ua” nga Ukraina) për të publikuar tituj të rremë në gjuhën shqipe dhe angleze mbi tensionet diplomatike, incidentet e sigurisë apo rezultatet zgjedhore. Këta tituj shpesh përdornin terminologji serbe si “Kosova dhe Metohija” ose “Kosovska Mitrovica”.
Pjesa më shqetësuese e këtij fenomeni ishte ridrejtimi teknik i përdoruesve; kur klikohej në artikull, brenda pak sekondash personi dërgohej në uebfaqe bastesh dhe bixhozi (si “1wirpm.com” ose “rbbcsnn.com”). Analizat teknike treguan se këto URL ishin të lidhura me serverë në Rusi dhe Ishujt Marshall, duke përdorur ridrejtime të shumta për të maskuar aktivitetin e dyshimtë 78. Ky lloj manipulimi krijoi një pasqyrë të gabuar të realitetit diplomatik dhe politik të Kosovës, duke synuar njëkohësisht përfitimin financiar përmes mashtrimit teknik.